De geschiedenis van de Freischwinger net niet herschreven


Vorige week waren we enkele dagen bij onze zuiderburen, in Wallonië. En natuurlijk ook een dagje brocante. Op zoek naar tout et rien, zoals we dat in ons beste Frans expliceerden. En daar lag ie…. tegen de nok aan van een helemaal volgepakt schuurtje, inderdaad met tout et rien: een achterpootloze stoel gemaakt van massief hout. Wie weet wel ergens uit de jaren ’30. Ons hart gaat net iets sneller kloppen… Kan dat? Pouvons-nous voir cette ancienne chaise une fois?, vraag je dan achteloos….

Het eerste schetsje van een vrij-zwevende stoel is, zo gaat het verhaal, in 1926 getekend door de Nederlandse architect Mart Stam. Een jaar later gaat Mies van der Rohe met het idee aan de haal en presenteert in de modelwoning op de Weissenhofsiedlung in Stuttgart een eerste exemplaar. Stam had toen alleen nog een prototype ontwikkeld. Om het allemaal nog ingewikkelder te maken, beweerde Marcel Breuer dat Mart Stam het idee van hem had gestolen. Hoe dan ook, in enkele jaren tijd werden van de Kragstuhl, Freischwinger of cantilever chair verschillende ontwerpen in productie genomen. Iconen van het modernisme, allemaal gemaakt van stalen buizen.

Replica prototype Mart Stam Freischwinger Mies van de Rohe Weißenhof-Stuhl Alvar Aalto Model 31/42 1931

De Finse architect Alvar Aalto was de eerste die het technisch voor elkaar kreeg om een Freischwinger van hout te maken. Hij gebruikte hiervoor gelamineerd hout. Dankzij nieuwe lijmtechnieken, ontwikkeld in de vliegtuigindustrie, lukte het hem de draagconstructie sterk genoeg te maken.

En nu begrijpt u dus onze opwinding. Een Freischwinger uit massief hout!! En dan ook nog zo rank. Zo nonchalant en beheerst mogelijk een wankel trapje op en de stoel naar beneden gehaald. Een vondst van formaat. Hoe hebben ze dat toch technisch voor elkaar gekregen. En dat in die tijd!

Maar dan, als bij toverslag, verandert de opwinding in een diepe, diepe teleurstelling. Hoe naïef kun je zijn? Hier wordt vals gespeeld….

In 1977 kwam Ikea met de Poäng op de markt. Geïnspireerd op Aalto werd dat, enigszins eufemistisch, genoemd. Maar goed, inmiddels moeten hier al zo’n 40 miljoen exemplaren van zijn verkocht. We zijn hierdoor zo vertrouwd geraakt met een houten, zwevende stoel dat we vergeten zijn hoe innovatief het ontwerp van Aalto uit 1931 eigenlijk wel niet was. Het idee hing in de lucht, dat laat deze stoel uit Wallonië mooi zien, maar Aalto wist het, als eerste, te realiseren.

Links de Poäng" uit 1977 van Ikea. Rechts het originele ontwerp van Aalto uit 1935, de Nr. 406.

Links de Poäng” uit 1977 van Ikea. Rechts het originele ontwerp van Aalto uit 1935, de Nr. 406.

En nu? Weg unieke vondst, gewoon een doodlopend steegje in de ontwikkeling van het moderne zitmeubel. Na het gebruikelijke ritueel van mais non, vraiment trop cher en celui-ci est unique de stoel toch maar gekocht en meegenomen naar Olst. Een mooi klusje voor de winter.


Villa Aberson

Over Villa Aberson

Wij wonen met z’n tweetjes in een monumentale villa in Olst, onder de rook van Deventer. De kinderen zijn al enkele jaren de deur uit: Ruimte genoeg dus.

Trouwens, dat is geen borstbeeld van mij. Mijn vrouw is daar druk mee bezig…

Een reactie plaatsen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *