Nieuw Rande en Multatuli


Duymaer van Twist

Duymaer van Twist

Huis Nieuw Rande krijgt weer een nieuwe beheerder. Café, restaurant en hotel, dat zijn voor zover bekend de plannen. Perfect. Het schitterende landgoed verdient een openbare bestemming en dus bezoekers!!

Op de website van het IJssellandschap valt te lezen dat het landgoed in 1853 werd aangekocht door de heer Duymaer van Twist, gouverneur-generaal van Nederlands-Indië tussen 1851 en 1856. Deze zou nationale bekendheid gekregen hebben door zijn prominente aanwezigheid in het boek ‘Max Havelaar’. Maar wacht eens…. Prominent aanwezig, dat is wel erg eufemistisch omschreven. Duymaer van Twist was de Excellentie waartegen Multatuli zo fel van leer trok.

Gouverneur-generaal Duymaer van Twist weigerde Eduard Douwes Dekker te ontvangen toen deze hem benaderde over de misstanden in het district Lebak. In de brief die Multatuli in de Max Havelaar aan Zijne Excellentie schrijft, gaan alle registers:

Enkele fragmenten uit dit vlammend betoog:

Max havelaar, eerste druk 1860

Max havelaar, eerste druk 1860

Uwe Excellentie heeft dus een ambtenaar die gunstig bij het gouvernement bekend stond — dit zijn Uwer Excellentie’s eigen woorden! — iemand die zeventien jaren het land in deze gewesten diende, iemand die niet alleen niets misdeed, maar zelfs met ongekende zelfverloochening het goede beoogde en voor eer en plicht alles veil had … zó iemand heeft Uwe Excellentie gesteld beneden de misdadiger. Want die hoort men tenminste.

Morgen gaat Uwe Excellentie van hier, en ik mag haar niet laten vertrekken zonder nog eenmaal gezegd te hebben dat ik mijn PLICHT heb gedaan, GEHEEL EN AL MIJN PLICHT, met beleid, met bezadigdheid, met menslievendheid, met zachtheid en met moed.

Maar Uwe Excellentie heeft gesanctioneerd: HET STELSEL VAN MISBRUIK VAN GEZAG, VAN ROOF EN MOORD, WAARONDER DE ARME JAVAAN GEBUKT GAAT, en dáárover klaag ik. Dàt schreit ten hemel!

Er kleeft bloed aan de overgegaarde penningen van uw dus ontvangen Indisch traktement, Excellentie!

Al in een eerder hoofdstuk krijgt Duymaer van Twist er flink van langs. Een klein citaat om nog even van de sprankelende taal van Multatuli te kunnen genieten. 2 eeuwen geleden geschreven, maar nog altijd te lezen alsof het gisteren gepubliceerd is:

Ik ga dus nu de bijzonderheden die bepaalde personen zouden raken voorbij, maar als algemene ziektegeschiedenis van de gouverneurs-generaal, meen ik te mogen opgeven: Eerste stadium. Duizeling. Wierook-dronkenschap. Eigenwaan. Onmatig zelfvertrouwen. Minachting van anderen, vooral van `oud-gasten’. Tweede stadium. Afmatting. Vrees. Moedeloosheid. Neiging tot slaap en rust. Bovenmatig vertrouwen op de Raad van Indië. Afhankelijkheid van de Algemene Secretarie. Heimwee naar een Hollandse buitenplaats.

Huis Nieuw Rande

Huis Nieuw Rande: Koloniale grandeur…. Over de ruggen van de Indische koelies, aldus Multatuli.


En die Hollandse buitenplaats is Rande dus. Na zijn terugkeer uit Indonesië, toen nog Nederlands-Indië, laat hij Nieuw Rande bouwen. Op de aantijgingen van Multatuli heeft hij overigens nooit in het openbaar gereageerd.

Vanzelfsprekend staat de Max Havelaar in de boekenkast in de Salon van Bed & Breakfast Villa Aberson. Hoofstuk 15 en 20: Verplichte kost tijdens uw verblijf.


Villa Aberson

Over Villa Aberson

Wij wonen met z'n tweetjes in een monumentale villa in Olst, onder de rook van Deventer. De kinderen zijn al enkele jaren de deur uit: Ruimte genoeg dus. Trouwens, dat is geen borstbeeld van mij. Mijn vrouw is daar druk mee bezig...

Een reactie stellen we op prijs

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.